Prowadząc gospodarstwo rolne często stykamy się z problemem czyszczenia ziarna. Może to być wynik nietypowych plonów, szkodników, czy potrzeba przygotowania materiału siewnego. Do chwili obecnej w wielu gospodarstwach można spotkać tzw. „petkusy”, czyli maszyny sitowe wyprodukowane w latach 80-tych, a niejednokrotnie nawet 70-tych. Urządzenia te jednak ze względu na wiek powoli odchodzą na zasłużoną emeryturę. I w tym momencie pojawia się pytanie – co kupić w zamian? Do wyboru mamy wialnie czyszczenia wstępnego, maszyny sitowe i separatory aerodynamiczne. Chociaż wszystkie urządzenia służą teoretycznie do tego samego, to różnią się znacznie jeśli chodzi o zasadę działania i efekt czyszczenia. W przypadku wialni, jak sama nazwa wskazuje, służy ona jedynie do czyszczenia wstępnego. Dlatego też skupimy się na czyszczalniach sitowych i separatorach aerodynamicznych.
Czym się różni separator od czyszczalni zboża
Podstawowa różnica polega na zasadzie działania. Urządzenia sitowe wykorzystują do czyszczenia kilka poziomów sit o różnej wielkości oczek (od największych do najmniejszych). Zasypywane ziarno spada na kolejne poziomy i jest dzielone według wielkości. W przypadku separatora aerodynamicznego do czyszczenia wykorzystywany jest nadmuch powietrza i właściwości aerodynamiki. W tym przypadku o podziale surowca decyduje nie jego wielkość lecz ciężar. Choć zasada działania jest różna, to w przypadku typowych upraw, zarówno sita, jak i separatory sprawdzają się doskonale i pozwalają uzyskać materiał o czystości nawet powyżej 99%.
Porównanie separatora i czyszczalni zboża
Separator do ziarna stanowi realną alternatywę dla tradycyjnych czyszczalni do zboża. Dzięki swojej konstrukcji umożliwia skuteczne i wydajne czyszczenie, a jednocześnie jest znacznie tańszy w zakupie i łatwiejszy w obsłudze od czyszczalni. Należy jednak zwrócić uwagę, że choć na rynku jest wielu producentów oferujących urządzenia pod nazwą separatora aerodynamicznego, to różnią się one znacznie pod względem konstrukcyjnym. Jest to o tyle istotne, że w przypadku najprostszych urządzeń tego typu, ich budowa i działanie nie różni się od wialni czyszczenia wstępnego. Wentylator umieszczony jest w nich bezpośrednio za komorą separacji i poprzez nadmuch płaskim strumieniem powietrza skutecznie oddziela zanieczyszczenia lekkie. Nie nadają się jednak do czyszczenia dokładnego.
Na tle konkurencji pozytywnie wyróżniają się w tym segmencie produkty polskiej firmy ASM Technology Sp. z o.o. Dzięki zastosowaniu własnych, opatentowanych rozwiązań konstrukcyjnych, firma ta produkuje urządzenia o wysokim stosunku wydajności i jakości czyszczenia do ceny maszyny. Konstrukcja separatora ASM opiera się na specjalnie zaprojektowanym układzie doprowadzającym powietrze do komory czyszczenia. Składa się on z wentylatora o dużej mocy, zamontowanego pod komorą separacji oraz systemu doprowadzenia i rozprowadzenia powietrza, zakończonego strunageneratorem. Konstrukcja ta powoduje, że strumień powietrza wykorzystywany w procesie czyszczenia jest uprzednio dzielony na szereg drobnych strumieni powietrza podawanych do komory separacji pod odpowiednim kątem. Jak wskazuje producent, precyzja wykonania tego elementu i zachowanie odpowiednich kątów nachylenia wszystkich części układu jest warunkiem prawidłowego działania maszyny.
W trakcie pracy separator dzieli ziarno na pięć frakcji według ciężaru właściwego. W efekcie odbierane są zanieczyszczenia ciężkie i lekkie, ziarno pełne, a także połówki i ziarna drobniejsze. Dodatkowo cyklon, w który wyposażony jest separator pozwala na skuteczne odebranie kurzu i pyłu. Dzięki temu separator może samodzielnie zastąpić wialnię czyszczenia wstępnego, urządzenie sitowe oraz tryjer.
Zalety i wady separatora i czyszczalni
Charakter poszczególnych urządzeń wynika z ich konstrukcji i zasady działania. Patrząc ogólnie oba urządzenia doskonale sprawdzają się przy czyszczeniu typowego materiału i zapewniają bardzo wysoką jakość czyszczenia. W uproszczeniu można wskazać, następujące zalety poszczególnych rozwiązań:
Separator – zalety:
- wysoka wydajność pracy,
- duża uniwersalność (czyszczenie wstępne i właściwe na jednej maszynie),
- możliwość wykorzystania separatora do czyszczenia szerokiej gamy surowca, np. zboża, kukurydza, rzepak, groch, słonecznik, ale również aronia, orzechy, kawa itp.
- możliwość pracy z różnorodnym materiałem bez konieczności kupowania oddzielnych zestawów sit,
- możliwość czyszczenia surowca wilgotnego lub mocno zabrudzonego bez ryzyka zatykania sit,
- możliwość odseparowania ziaren połamanych, uszkodzonych i zainfekowanych,
- podział surowca według ciężaru pozwala odebrać ziarniaki puste, co jest niezwykle istotne
- szybkie przezbrajanie w przypadku zmiany czyszczonego surowca.
Czyszczalnia sitowa – zalety:
- możliwość czyszczenia ziaren bardzo drobnych, np. nasion traw,
- możliwość efektywnego czyszczenia mieszanek, np. wyki sianej razem ze zbożem.
Separator czy czyszczalnia co lepsze do gospodarstwa
Trudno jednoznacznie wskazać, która technologia będzie lepsza w odniesieniu do konkretnego gospodarstwa. Wszystko zależy od jego potrzeb, rodzaju czyszczonego surowca, oczekiwanych efektów i wydajności czyszczenia. Nie mniej jednak w zdecydowanej większości przypadków wydaje się, że separator aerodynamiczny będzie bardziej uniwersalnym wyborem. Ze względu na swoją konstrukcję większość modeli ma stosunkowo małe gabaryty i jest mobilna. Ponadto nie wymaga dodatkowych nakładów w postaci wielu kompletów sit, do różnego rodzaju ziarna. Również obsługa, czyszczenie i przezbrajanie urządzenia jest znacznie szybsze i łatwiejsze. Dodatkowo separator do zboża jest bardziej odporny na surowiec mocno zanieczyszczony czy wilgotny. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że separator do ziarna jest urządzeniem znacznie tańszym od tradycyjnej sitowej czyszczalni do zboża.
Kiedy wybrać separator a kiedy czyszczalnię
Zarówno separator do ziarna, jak i czyszczalnia poradzą sobie doskonale w zdecydowanej większości przypadków. Problemem są jedynie uprawy nietypowe, charakteryzujące się dużą rozbieżnością ziarna, mocno zabrudzone czy wszelkiego rodzaju mieszanki. W takiej sytuacji pojedyncza maszyna, niezależnie od technologii, w której pracuje będzie miała problem z osiągnieciem odpowiedniej jakości materiału końcowego. Również w przypadku, gdy oczekujemy idealnej, 100% czystości, bardzo trudno będzie uzyskać taki efekt w oparciu wyłącznie o jedno urządzenie. W takich sytuacjach konieczne będzie skomponowanie całej linii technologicznej skupiającej w sobie różne urządzenia, odpowiadające za poszczególne etapy cyklu technologicznego (czyszczalnia wstępna, czyszczalnia dokładna, odkamieniacz itp.). Dotyczy to jednak bardziej przetwórstwa spożywczego niż gospodarstw rolnych. Dla mniej wymagających użytkowników separatory aerodynamiczne mogą stanowić interesującą alternatywę, oferując jednocześnie wysoką wydajność i jakość czyszczenia, przy kosztach znacznie niższych w porównaniu z nowymi urządzeniami sitowymi.